Bijna elke tweede e-sigaret in Europa is afkomstig uit illegaal circuit

Volgens nieuw onderzoek van Fraunhofer

De Europese vape-markt wordt geconfronteerd met een groeiend probleem: bijna de helft van de producten is afkomstig uit illegale kanalen. Dit blijkt uit een nieuwe studie van Fraunhofer IIS, waarin voor het eerst uitgebreid wordt gekeken naar marktstructuren, toeleveringsketens en landen van herkomst. Ongeveer 90 procent van de illegale goederen, met een geschatte totale waarde van 6,6 miljard euro, is afkomstig uit China. De markt zal naar verwachting groeien tot 10,8 miljard euro in 2030.

90% uit China

"Voor het eerst zijn we erin geslaagd de illegale markt voor e-sigaretten in Europa systematisch in kaart te brengen op basis van handels- en toeleveringsketenanalyses, douanestatistieken en marktsegmentatie", legt Uwe Veres-Homm, hoofd Risico- en Locatieanalyse bij Fraunhofer IIS, uit. "Uit onze analyses blijkt dat ongeveer 90 procent van de e-sigaretten voor Europa afkomstig is uit China."

Volgens de studie komt 48 procent van de Europese markt voor e-sigaretten, goed voor een volume van 6,6 miljard euro, uit de illegale handel. Illegale producten worden gedefinieerd als producten op de grijze en zwarte markt die in strijd zijn met nationale belastingregels, etiketteringsvoorschriften of goedkeuringsvoorschriften, of waarvan de herkomst niet duidelijk kan worden getraceerd. Hiervan kan 35% duidelijk worden toegeschreven aan illegale handel; ongeveer 13% betreft particuliere import van niet-goedgekeurde of onbelaste producten.

Gevolgen

• Overheden en de EU lopen jaarlijks miljoenen euro's mis
• Legale detailhandelaars en fabrikanten worden enorm benadeeld

Alleen al in Duitsland bedroeg het geschatte belastingverlies in 2024 ongeveer 119 miljoen euro. De illegale markt blijft groeien, met een geschatte groei van 8,6 procent per jaar. Voor 2030 voorspellen de auteurs van het onderzoek een illegaal marktvolume van 10,8 miljard euro in Europa.

Toeleveringsketens en knooppunten

De belangrijkste bron van import in de EU is China, met Shenzhen als het dominante centrum. Ongeveer 72% van de Chinese productie van e-sigaretten vindt hier plaats en 70% van de fabrikanten van vape-apparaten is hier gevestigd. Duitsland, Nederland en België zijn centrale knooppunten voor verdere distributie binnen Europa. Van daaruit worden zendingen vaak overgeladen op vrachtwagens en vervoerd over intra-Europese grenzen met minder controle. Hierdoor kunnen onregelmatige goederen de interne markt binnenkomen en kunnen belastingen worden ontweken.

Het volume van de dagelijks uit China aankomende goederenzendingen blijkt bijzonder problematisch. Volgens de Europese Commissie kwamen er in 2025 dagelijks ongeveer twaalf miljoen pakketten in de EU aan, aanzienlijk meer dan in de twee voorgaande jaren. Consumenten bestellen ook steeds vaker rechtstreeks vanuit Azië. Platformaanbieders profiteren van het gebrek aan uniformiteit in de EU-regelgeving.

Consumentenbescherming?

"Deze e-sigaretten omzeilen de consumentenbescherming en kwaliteitscontroles en zijn uiterst winstgevend voor fabrikanten", zegt Horst Manner-Romberg, directeur van MRU Beratungs- und Verlagsgesellschaft mbH, dat heeft samengewerkt met Fraunhofer IIS. "Prijsverschillen binnen de interne markt van de EU creëren ook prikkels
voor smokkel en herimport uit buurlanden en zetten legale leveranciers onder enorme druk."

Verschillen in belasting- en regelgeving leiden tot prijsverschillen en een gebrek aan transparantie. Dit zijn lacunes die gewetenloze marktpartijen uitbuiten. "Uniforme normen op het gebied van vergunningen, productkwaliteit
en belastingheffing kunnen helpen om belastingderving te verminderen en de consumentenbescherming te versterken", zegt Uwe Veres-Homm.

Logistiek

"Vape-producten komen in standaardverpakkingen in de EU terecht. Wat eruitziet als onschuldige zendingen, vormt samen een schaduwmarkt die miljarden waard is", zegt Rico Back, managing partner van SKR AG, dat opdracht gaf voor het onderzoek. "De gevolgen voor de economie en de samenleving zijn enorm, en de logistiek staat onvrijwillig in het middelpunt van het probleem."

Vanuit logistiek oogpunt zijn meer transparantie en nauwe samenwerking cruciaal: "Geen enkele douaneautoriteit ter wereld kan dagelijks miljoenen pakketten feilloos controleren", legt Rico Back uit. "We moeten toeleveringsketens digitaal traceerbaar maken en nauwer samenwerken met de landen van herkomst. Alleen als goederenstromen transparant en genetwerkt zijn, kunnen illegale importen effectief worden tegengegaan. Als we daar vloeistoffen aan toevoegen, met afzonderlijke verpakkingen die moeilijk te controleren zijn, wordt de situatie nog explosiever."

De markt stabiliseren

Uit het onderzoek blijkt duidelijk dat een algeheel verbod op e-sigaretten, zoals momenteel in het openbaar wordt besproken, contraproductief is. Als legale distributiekanalen volledig worden uitgebannen, bestaat het risico dat deze marktaandelen naar de illegale sector verschuiven. Wat nodig is om de markt effectief te stabiliseren, zijn drie pragmatische maatregelen die onafhankelijk van politieke meerderheden kunnen worden genomen:

• Uniforme definities en productclassificaties: veel verstoringen ontstaan doordat identieke producten in de verschillende EU-lidstaten verschillend worden geregistreerd, geclassificeerd en belast. Uniforme normen en een gemeenschappelijke gegevensbasis zijn voorwaarden voor effectieve regulering en belastinginning.
• Digitale traceerbaarheid en een centraal gegevensplatform: technologieën voor transparantie in de toeleveringsketen, zoals op blockchain gebaseerde serialisatie of AI-ondersteunde risicobeoordeling, kunnen helpen om legale goederenstromen te onderscheiden van illegale. Het is belangrijk dat deze gegevens worden ingevoerd in een centraal, internationaal platform dat productie, import, consumptie en vooral overtredingen van de regelgeving met elkaar verbindt, waardoor een holistisch markttoezicht mogelijk wordt.
• Samenwerking met landen van herkomst: vooral voor massaproducten uit China kan de meest effectieve controle worden uitgeoefend vóór de export, en niet alleen bij de import. Nauwe samenwerking tussen Europese en Aziatische autoriteiten, in combinatie met een koppeling aan het centrale gegevensplatform, zou transparantie kunnen creëren in de hele toeleveringsketen en illegale stromen aan de bron kunnen beteugelen.