Illegale sigarettenmarkt blijft maar groeien
Zowel in Europa als in België
Uit het laatste, ondertussen reeds 19de KPMG Empty Pack Survey (EPS) rapport blijkt dat het aantal illegale sigaretten in de EU op het hoogste niveau staat sinds 2015. Dit geldt zowel voor de EU als voor België.
Over het onderzoek
KPMG voert dit onderzoek uit in opdracht van onder andere Philip Morris International en analyseert pakjes uit 27 EU-landen plus het VK, Oekraïne, enz., om de evolutie van de illegale handel in kaart te brengen. Het is een jaarlijks onderzoek naar de omvang van de illegale sigarettenmarkt in Europa, waarbij lege sigarettenpakjes worden verzameld om te analyseren welk percentage ervan namaak is, 'illicit whites' (legaal geproduceerd maar illegaal verkocht) of smokkelwaar is, en dus niet in het land van consumptie van accijns is voorzien.
Binnen de EU
In 2024 werden in de EU 38,9 miljard illegale sigaretten geconsumeerd – het hoogste niveau sinds 2015 – goed voor 9,2% van de totale sigarettenconsumptie, waardoor overheden maar liefst 14,9 miljard euro aan belastinginkomsten misliepen in een tijd waarin veel landen onder grote economische druk staan.
Frankrijk bovenaan
Dit is een stijging van 10,8% ten opzichte van het jaar 2023, met ernstige gevolgen voor de belastinginkomsten, de criminaliteitscijfers en de volksgezondheid. Frankrijk, met de grootste illegale markt in Europa, bereikte vorig jaar een consumptieniveau van 18,7 miljard illegale sigaretten, wat 37,6% van de totale consumptie uitmaakt. Met een jaarlijkse stijging van 10,2% kende Nederland de grootste toename in het aandeel illegale sigaretten, een cijfer dat verdubbelde tot 17,9% van de totale consumptie.
Landen zoals Bulgarije, Griekenland, Italië en Portugal – en Oekraïne, buiten de EU – toonden in het jaar 2024 een aanzienlijke daling van de illegale consumptie. In het bijzonder kenden Griekenland en Oekraïne een daling van maar liefst 30% ten opzichte van het jaar 2023.
België
In ons land werden in 2024 zo'n 8,5 miljard stuks sigaretten gerookt, dat is een daling van 0,59 miljard stuks ten opzichte van 2023. Echter, het aandeel van C&C (Counterfeit and Contraband, m.a.w. namaak- en gesmokkelde sigaretten) is gestegen van 1,15 miljard naar 1,30 miljard stuks. Het aandeel van C&C in de totale sigarettenconsumptie steeg in 2024 met 2,6% naar 15,2% (het was 5,8% in 2020). Deze stijging in het volume van 'illicit whites' werd gedeeltelijk gecompenseerd door een vermindering in het aantal namaaksigaretten en andere C&C-sigaretten.
De Belgische staatskas liep in 2024 circa 544 miljoen euro mis aan btw- & accijnsinkomsten
Door dit grote probleem heeft de Belgische staat in 2024 ongeveer 544 miljoen euro aan btw- en accijnsinkomsten gemist. Dat is een stijging van 109 miljoen euro vergeleken met 2023.
Op feiten gebaseerde regelgeving aub
De marktspelers zijn van mening dat het probleem wordt verergerd door forse en abrupte belastingverhogingen, waarvan criminelen profiteren die ongereguleerde, onbelaste en inferieure producten, waaronder namaakproducten, tegen een lagere prijs leveren. Om deze groeiende dreiging te bestrijden, dringen de tabaksfabrikanten aan op de invoering van op feiten gebaseerde regelgeving met evenwichtige en voorspelbare belastingheffing door middel van belastingkalenders, voortgezette publiek-private samenwerking en verbeterde ondersteuning van regionale en nationale wetshandhavingsinstanties, aangezien criminele organisaties die handelen in illegale sigaretten hun aanwezigheid in duurdere West-Europese landen hebben versterkt.
"De illegale tabakshandel vormt een bedreiging voor de Europese economie, de volksgezondheid, de veiligheid en de sociale stabiliteit. Tegenwoordig worden markten met hogere belastingen en hogere prijzen bijzonder hard getroffen door illegaal geïmporteerde en namaakproducten", klinkt het. "De enorme sociaaleconomische impact ervan heeft een negatief effect op de belastinginning, het scheppen van banen en legitieme bedrijven, de motor van onze Europese economieën. De beschikbaarheid van goedkope, ongereguleerde sigaretten in de ondergrondse economie belemmert ook de inspanningen om het aantal rokers terug te dringen en een rookvrije toekomst te realiseren."
Het KPMG-rapport van 2024 geeft aan dat de toename van het illegale sigarettengebruik voornamelijk werd aangedreven door Frankrijk en Nederland. De studie wijst op een bijzonder alarmerende situatie in Frankrijk, waar in 2024 18,7 miljard illegale sigaretten werden geconsumeerd, waarvan bijna 7,8 miljard namaakproducten waren. In Nederland nam het volume aan illegale sigaretten drastisch toe, met 1,1 miljard – meer dan een verdubbeling in een jaar tijd – tot 17,9% van de totale consumptie. Als deze sigaretten legaal waren gekocht, zou dat in Frankrijk 9,4 miljard euro extra aan belastinginkomsten hebben opgeleverd en in Nederland bijna 900 miljoen euro.
Europa
In de 38 Europese landen die in het onderzoek van KPMG zijn meegenomen (de 27 EU-lidstaten, plus Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kosovo, Moldavië, Montenegro, Noord-Macedonië, Noorwegen, Servië, Zwitserland, Oekraïne en het Verenigd Koninkrijk), werden in 2024 52,2 miljard illegale sigaretten geconsumeerd, wat 10% van de totale consumptie vertegenwoordigt. De gederfde belastinginkomsten bedroegen naar schatting 19,4 miljard euro.
Consumptie van illegale sigaretten is in Europa (EU + 11 andere landen) goed voor 10% van de totale consumptie
De hoeveelheid illegale sigaretten in het Verenigd Koninkrijk daalde in 2024 met bijna 0,8 miljard, hoewel het aandeel van illegale sigaretten in de totale consumptie stabiel bleef. Het Verenigd Koninkrijk is nog steeds de op twee na grootste illegale markt in Europa, met een consumptie van 5,9 miljard illegale sigaretten vorig jaar.
Verwarmde tabaksproducten
Voor het eerst heeft KPMG in zijn onderzoek ook gekeken naar de illegale consumptie van verwarmde tabaksproducten in een aantal Europese landen: Tsjechië, Duitsland, Griekenland, Hongarije, Italië, Litouwen, Polen, Roemenië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk.
Uit het onderzoek blijkt dat de consumptie van smokkelwaar 0,4 miljard sticks (de verbruiksartikelen die worden gebruikt in verwarmde tabaksapparaten) bedroeg in 2024, wat neerkomt op 0,9% van de totale consumptie. De grootste hoeveelheden smokkelwaar werden aangetroffen in Duitsland (0,15 miljard sticks) en Polen (0,08 miljard), waarbij het Verenigd Koninkrijk het grootste aandeel had (7,8%). Tot op heden zijn er geen stromen van namaakproducten vastgesteld.
"De overheden moeten zich realiseren dat het herhalen van beleidsfouten, die de illegale sigarettenmarkt stimuleren, bij de regulering van rookvrije producten kan en zal leiden tot dezelfde ramp. We zien dit vandaag al in de sigarettensector van landen die een dergelijk beleid voeren. We beginnen dit ook te zien in landen die de legale verkoop van rookvrije producten verbieden.", klinkt het bij de marktspelers.
"Illegale handel heeft niet alleen gevolgen voor de mensen die deze producten consumeren. Het voedt meedogenloze criminele bendes, wat doorgaans de meest kwetsbare gemeenschappen en bevolkingsgroepen treft. Het ontneemt overheden de cruciale inkomsten die nodig zijn om openbare diensten, waaronder veiligheid, defensie en sociale voorzieningen, te financieren,. En de opbrengsten ervan faciliteren andere ernstige misdrijven, zoals mensenhandel, corruptie en het witwassen van geld."
Namaak (C&C): Sigaretten die illegaal geproduceerd en verkocht worden door een andere partij dan de oorspronkelijke merkhouder.
Illicit whites: Sigaretten die doorgaans legaal geproduceerd worden in één land/markt, maar waarvan het bewijs suggereert dat ze tijdens het transport naar de bestemmingsmarkt, waar ze beperkt of niet legaal gedistribueerd worden, zonder betaling van belasting verkocht en over de grens gesmokkeld worden.
Gevolgen voor industrie zelf
Deze blijkbaar onstuitbare groei van de illegale sigarettenmarkt heeft ook gevolgen voor de marktspelers zelf. BAT Belgium kondigde half januari aan om 51 van de 87 jobs in België te schrappen. De intentie tot herstructurering is bedoeld 'om de duurzaamheid te waarborgen op lange termijn', aldus de onderneming. Ook bij STG, Imperial Brands en groothandelaar Conway sneuvelen er naar alle waarschijnlijkheid banen.
"BAT Belgium wordt geconfronteerd met toenemende regelgeving en economische druk, waaronder het verbieden van bepaalde nicotineproducten, de groei van de illegale tabaksmarkt en aanzienlijke accijnsverhogingen. Die ontwikkelingen veroorzaken een blijvende erosie van onze omzet en drukken zwaar op de resultaten van BAT Belgium", geeft het bedrijf als verklaring voor de ingreep.
Perstablo reageerde eveneens op dit nieuws: "De oorzaak ligt niet in een dalende vraag", aldus de vakorganisatie van dagbladhandelaars, "maar in een Belgische wetgeving die haar gelijke niet kent."
"Het wordt steeds duidelijker: het huidige Belgische volksgezondheidsbeleid zorgt er niet voor dat mensen minder gaan roken. Wat het wél doet, is legale jobs vernietigen en ruimte creëren voor illegale handel, waar geen enkele vorm van controle, bescherming of gezondheidsbeleid tegenover staat. De mensen die vandaag hun baan verliezen, worden in de praktijk vervangen door een illegaal circuit dat niemand ten goede komt."
"Bij Perstablo stellen wij ons dan ook een fundamentele vraag: in welke zin draagt dit beleid nog bij aan volksgezondheid, wanneer het geen gedragsverandering oplevert, wel jobs vernietigt en illegale handel in de hand werkt?" Opvallend feit: elke maand ontdekt de douane in ons land een illegale sigarettenfabriek.
"Volksgezondheid verdient serieus, onderbouwd beleid. Geen schreeuwende betogen, maar maatregelen die effectief zijn, proportioneel blijven en rekening houden met hun maatschappelijke impact."
