België belangrijke draaischijf van illegale sigaretten
Boetes kunnen oplopen tot 100.000 euro en zelfs gevangenisstraf
‘Grootste sigarettensmokkel ooit in België’, ‘Acht maanden met uitstel en monsterboetes voor illegale sigarettenfabriek’, ‘Tot 32 miljoen euro boete voor illegale sigaretten’… het zijn maar drie voorbeelden van de vele krantenkoppen over de illegale sigarettenhandel in ons land die in 2020 gepubliceerd werden. En dat vertaalt zich in de cijfers van de Dienst Douane & Accijnzen, die vorig jaar een recordvangst mocht noteren.
Cijfers door het dak
410 miljoen illegale sigaretten
In ons land werden vorig jaar circa 410 miljoen illegale sigaretten in beslag genomen. Dat is maar liefst een toename van 234% in vergelijking met 2019, toen in totaal 175 miljoen sigaretten werden onderschept die bestemd waren voor de zwarte markt. Uit een studie van KPMG naar de Europese sigarettenmarkt blijkt dat er in de Europese Unie jaarlijks 44,7 miljard sigaretten illegaal worden verhandeld. Dat is bijna 9 procent van het totaal. De hoeveelheid illegale tabak (rol- en volumetabak) is eveneens gestegen: van 23,8 ton naar 73,1 ton, dat is een toename van 307%. Hallucinante cijfers…
Aantal illegale productie-installaties stijgt ook
En het houdt niet op. In januari 2021 nam de Belgische douane maar liefst 114 ton versneden tabak en 13,6 miljoen sigaretten in beslag. Dat gebeurde bij invallen op vier verschillende plaatsen in de provincies Namen, Luik en Antwerpen. De in beslag genomen hoeveelheid versneden tabak oversteeg daarmee meteen al die van heel 2020. Ook het aantal illegale productie-installaties voor tabak dat in België werd ontmanteld nam toe: van 14 in 2019 tot 18 in 2020. De ontdoken rechten van alle illegaal in beslag genomen rookwaren (sigaretten, rooktabak, waterpijptabak en sigaren/cigarillos) gingen navenant de hoogte in: van 15,1 miljoen euro in 2019 naar 21,3 miljoen euro in 2020, een toename van 142%.
Té hoge accijnzen
Volgens de krant Sud Presse mag België inmiddels beschouwd worden als een belangrijk productieland van illegale sigaretten. Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zijn de belangrijkste bestemmingen van die sigarettensmokkel. De aantrekkelijkheid van beide landen voor smokkelaars en fraudeurs wordt voor en belangrijk deel verklaard door de hoge accijnzen die er gelden. In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld kost een legaal pakje algauw 15 euro. Omdat België grenst aan beide landen, is het een aantrekkelijke uitvalsbasis voor de illegale handel in tabak. Consumenten zoeken in toenemende mate hun toevlucht tot het illegale circuit omdat zij de officiële prijs van een pakje sigaretten te duur vinden.
Maakt illegale handel aantrekkelijk
Ook in ons land gaat elk nieuwe jaar wel gepaard met een fikse prijsstijging (zie interview met Miguel Denys van Imperial Brands, elders in dit nummer). Cimabel, de Federatie van sigarettenfabrikanten in België en het Groothertogdom Luxemburg, waarschuwt dat steeds hogere accijnzen namaak en de illegale handel alleen maar aantrekkelijker maken. De overheid voert al jaren een accijnspolitiek die erop gericht is jongelui niet aan te zetten om te beginnen roken, en oudere rokers te bewegen om te stoppen. Maar door met de regelmaat van de klok de prijzen te verhogen, lijkt ze eerder de consument naar het illegale circuit te duwen. Op termijn zal de overheid ook accijnzen heffen op e-sigaretten, waarna de prijzen van deze producten ook gevoelig zullen stijgen. Waar zullen de ex-rokers die hun heil in deze nieuwe markt gevonden hadden, dan heen moeten?
Consumenten zoeken hun toevlucht tot het illegale circuit omdat zij de officiële prijs van een pakje sigaretten te duur vinden
Europees probleem
Sigarettensmokkel vormt in vrijwel alle Europese landen een serieus probleem. Niet alleen omdat de volksgezondheid in het gedrang komt doordat elke vorm van controle door de overheid ontbreekt (namaaksigaretten zijn vaak nog ongezonder dan gewone sigaretten), maar ook omdat de belastingdienst er veel geld door misloopt. Van elk legaal pakje sigaretten of shag verdwijnt zo’n driekwart van de winkelwaarde in de schatkist. In het Verenigd Koninkrijk bedraagt de belastingdruk op tabaksproducten zelfs 90%.
Hoe herken je ze?
Illegale sigaretten zijn vaak gemakkelijk te herkennen, omdat op de pakjes het officiële accijnszegel ontbreekt. Als het gaat om illegale sigaretten onderscheiden we twee varianten: sigaretten (vervalsingen of goedkope exemplaren) die buiten het zicht van de overheid worden geproduceerd op plaatsen die aan het zicht onttrokken zijn. Daarnaast kan het gaan om sigaretten die op legale wijze zijn geproduceerd (veelal in ‘goedkope’ landen als Bulgarije of Polen), maar daarna door middel van smokkel in het illegale circuit worden verhandeld. Bij een groot deel van de illegaal geproduceerde sigaretten gaat het om vervalsingen waarbij echte merken inclusief de bijbehorende verpakkingen worden nagemaakt en goedkoop verhandeld. Daarnaast zijn er de ‘illicit whites’, goedkope merkloze sigaretten.
Let op, als een winkelier ter kwader trouw namaaksigaretten in het economisch verkeer brengt, dan voorziet het Wetboek van Economisch recht strafrechtelijke geldboetes tot 100.000 euro en/of gevangenisstraffen tot vijf jaar.
